العاملين الربّانيّين و أعاذنا اللّه من شرّ شياطين الجنّ و الإنس أجمعين بجاه محمّد و آله الطاهرين . و در صفحه 315 جلد اوّل آن درباره معاد فرمايد : اقوال در مسأله معاد بر سه قول كلّى است . 1 - معاد جسمانى فقط . 2 - معاد روحانى فقط . 3 - معاد جسمانى و روحانى هردو . قول اوّل عقيدهء ملّيين غير اسلام و عوام است الّا ما شذّ و ندر كه عوام خلق آن عالم را فقط دار لذّات جسمانى از اكل و شرب و نكاح و ساير لذّات بدنى دانند . قول دوم قول حكماى غير اسلام و قبل از اسلام است كه آن جهان را دار لذّات عقلى و نشئه كمال و سعادت و ابتهاج و نشاط روحانى دانند و روح را در عالم تجرّد برتر از تعلق به اجسام و توجّه به لذّات جسمانى شناسند . قول سوم قول حكماى اسلام و علماى ربّانى و همه محقّقين از متكلّمين و محدثين و فقهاى ما رضوان اللّه عليهم اجمعين است . و مىتوان گفت قول به معادين جسمانى و روحانى عقيدهء اسلام و همهء مسلمين است الّا ما شذّ و ندر كه جسمانى فقط دانند و عقيدهء نگارنده نيز هردو معاد جسمانى و روحانى است و ادلّهء ما ناظر به اين عقيده است يعنى در آن جهان آخرت و بهشت ابد هم لذّات جسمانى است از طعام و شراب و نكاح و مناظر زيبا و صور حسناء و ابتهاجات و نشاط بىحدّ و هرگونه لذّت كه در اين جهان است در آنجا به طور اتمّ و اكمل و اشدّ و اقوى از اينجا خواهد بود ، منتهاى امر در اين عالم لذّات منقطع و فانى و مشوب به آلام است و آنجا لذّاتش دائم أُكُلُها دائِمٌ وَ ظِلُّها و بدون مزاحم و بىملال و كدورت و خالص و صرف لذّت است فِيها ما تَشْتَهِيهِ الْأَنْفُسُ وَ تَلَذُّ الْأَعْيُنُ و هم لذّات روحانى در بهشت معرفت به لقاى حسن مطلق الهى و شهود آن جمال اعظم نامتناهى و شراب و سكر حيرت در مشاهدهء او كه لذّت ملائكهء مهيّمين و روحانيّين است كه فوق هرگونه لذّت حسّى و خيالى است براى نفوس قدسيه حاصل است ، و نفوس بر